Meehollen in de kostwinnersrace

HOELANG HOUDEN MANNEN HET NOG VOL?

Vrouwen ijveren al decennialang voor een herziening van hun traditionele rol. Maar terwijl er over vrouwenemancipatie, werkquota, de combinatie werk-gezin… voor en door hen uitvoerig gedebatteerd wordt, blijft het aan de mannelijke kant oorverdovend stil. En dat terwijl mannen in de rollen die van hen verwacht worden, in feite nog vastgeroester zitten dan vrouwen. Vooral de kostwinnersrol weegt. Het openlijk debat blijft nog uit, maar binnenskamers rommelt het...

"Steeds meer mannen vragen zich in stilte af
of hun huidige manier van leven wel futureproof is."

 

Het gaat niet zo goed met de mannen… De boodschap bereikt ons via verschillende kanalen, vooral via coaches en begeleiders die het kunnen weten. Vooral de traditionele ‘carrièreman in pak’ krijgt te verduren. De toenemende druk die op hem wordt gelegd, is niet mis. Steeds meer onder hen vragen zich in stilte af of hun huidige manier van leven wel futureproof is. Hun werk vraagt veel van hen, de uitwegen vragen veel moed. 
Hoelang gaan we dit nog volhouden? Opvallend is dat de noodkreten de media nog niet echt bereiken. Er is een tijd geleden wel een plotselinge ontboezeming geweest van bumpervaders, die na een viraal gegane blog van een werkende moeder plots lieten weten dat de combinatie werk-gezin ook voor een man tegenwoordig niet zo simpel is. Maar verder blijven de verzuchtingen om het anders aan te pakken nog sterk binnenskamers. Alsof gezwind doen alsof alles nog oké is voorlopig nog de enige waardige optie is.

 

De druk van het verdienen

 

“Ik zie veel mannen die ongelooflijk opgebrand zijn”, bevestigt Liesbeth Dillen dit gegeven. Zelf werkte ze jaren in de directie van topbedrijf Ikea waar ze focuste op vernieuwend gender- en bedrijfsbeleid. Ze is dan ook getraind in het spotten van signalen van maatschappelijke verandering en met haar bedrijf SHE works with wo-men begeleidt ze inmiddels vrouwen én mannen in hun vragen naar een meer humane bedrijfsvoering. “Waar van een vrouw nog geaccepteerd wordt dat ze voor een viervijfde kiest of uit de ratrace stapt, staan mannen onder een andere zware druk. Ik hoor mannen zeggen dat ze echt op de rem willen staan, maar wat dan met zekerheden als hun huis? Wat met die firma-auto, moet die dan weg? En wat met de vakanties? Ze gunnen het de kinderen zo, ze zien hen al zo weinig… Vrouwen hebben in hun werksituatie zeker hun bottlenecks, maar waar we niet vaak naar kijken is de druk die mannen ervaren om toch nog belangrijkste kostwinner te zijn. Ook als vrouwen, als partners, als moeders, dragen we – door gehecht te zijn aan een bepaalde materiële welstand of door een beeld te koesteren van wat een succesvolle man is – onbewust bij aan die druk. Net als de hele maatschappij. Er is in dit economische klimaat een enorme management by fear, de interne competitiviteit is enorm, de succescriteria streng. Probeer daar maar eens aan te blijven voldoen. Er moet geconsumeerd worden. Twintigers en dertigers beginnen inmiddels door de toenemende share economy anders te kijken naar bezit, maar vooral veertig-plussers zijn opgevoed met de idee dat succes rechtstreeks verbonden is aan het vergaren van bezit. Wie materie kan etaleren, is geslaagd. Mannen willen niet onder doen, niet voor elkaar, maar ook niet naar hun gezinsleden toe. En toch is er een grens aan een nimmer stoppende groei.” Niet alleen veertigers trekken overigens aan de alarmbel. Liesbeth Dillen ziet de laatste jaren een soort stijgend verzadigingspunt in alle leeftijdsgroepen. 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Na de vrouwen, nu de mannen

 

Vooral het nieuws dat de pensioenleeftijd tot 67 opgetrokken wordt, is voor veel mannen een soort wake-up-call. Waar halen we met z’n allen de kracht om nog zolang mee te draaien? “Vrouwen lijden al langer onder de dubbele rol die van hen gevraagd wordt en onder het verlangen naar meer balans op het werk”, merkt Liesbeth Dillen op. “Maar wat ik merk, is dat de thema’s die de laatste decennia door vrouwen op de agenda werden gezet, nu ook door mannen worden geagendeerd. Mannen stellen zich nu exact dezelfde vraag: wil ik het oude spel nog wel mee in stand houden? Kan en wil ik nog wel zo ongezond en continu gestresst werken om mijn gezin de materiële welstand die ons zo vooropgesteld wordt te garanderen?”

“Ik verlang van mijn vriendin dat zij zich even verantwoordelijk voelt voor het inkomen”, zegt Michaël (35). “Als we dan toch gelijkwaardig zijn, dan ook op financieel vlak.” Michaël verwoordt hiermee waarschijnlijk het verlangen van de meeste koppels. Zelfs bij de oudere mensen heeft het oude kostwinnersmodel waarin de man instaat voor de geldinbreng afgedaan. Nauwelijks 10% gelooft er nog in, blijkt uit de gegevens van de Emancipatiemonitor 2012. Maar de praktijk en de theorie lopen zoals wel vaker in deze erg uiteen. Want in het dagelijkse leven zijn het nog steeds meestal de vrouwen die carrièregewijs minderen als er kinderen komen, en ander onderzoek geeft zelfs aan dat mannen emotioneel zouden lijden onder het feit dat vrouwen meer verdienen dan zij. Zo geeft het onderzoek van professor Piet Bracke en Rozemarijn Dereuddre van de vakgroep Sociologie van de Universiteit Gent aan dat Belgische mannen meer depressieve klachten vertonen als hun echtgenote tewerkgesteld is of – in geval van tweeverdieners – een hoger loon heeft dan hij, én dat mannen ook meer depressieve klachten rapporteren naarmate ze een groter deel van het huishouden op zich nemen. “Beide bevindingen maken duidelijk dat mannen in hun relaties gevoelig zijn voor een verlies van status, zeggenschap en autonomie. Ze hebben blijkbaar moeite met een partner met een hoger beroepsinkomen en met het opnemen van de verantwoordelijkheid voor routineuze huishoudelijke taken. Dit toont eens te meer aan dat de transitieovergang naar geslachtsgelijkheid binnen koppels vooral op weerstand stoot bij mannen”, zeggen de onderzoekers. Professor Jay Teachman van Western Washington University concludeert na een onderzoek zelfs dat je voor een gelukkig huwelijk het best een salarisverdeling aangaat van 60-40 procent. Conclusie: hoe ijverig vrouwen zich ook op de arbeidsmarkt gooien, toch blijven mannen zich diep down hoofdverantwoordelijk voelen voor de materiële zorg voor het gezin. In feite ondersteunt onze maatschappij dat ongelijk kostwinnersmodel nog steeds.

 

Weinig solidariteit

 

“Toen ik viervijfde wilde gaan werken, heeft mijn baas me daarna lang verweten dat ik me onvoldoende engageerde voor het bedrijf”, vertelt Cis, 45, teamleider, die vanuit een groeiende demotivatie om de job die hij deed op zoek ging naar oplossingen. “Ik probeerde hem juist duidelijk te maken dat die viervijfde een enorm engagement was: dat ik op mijn eigen kosten mijn energiebalans probeerde te herstellen zodat ik mijn knowhow zou kunnen blijven inzetten voor het bedrijf. Al bleek het not done om dat in al té expliciete bewoordingen uit te spreken.”

Het is voor een man helemaal niet zo vanzelfsprekend om uitwegen te zoeken om de druk beter aan te kunnen. “Niet alleen de baas reageert vaak slecht, ook de ouders steigeren ongerust: het leven wordt steeds duurder, je kunt dat in deze omstandigheden niet maken! En door de maten op café word je een beetje honend een sissy genoemd. Nergens is er een kanaal dat zegt: god ja, misschien is het inderdaad wel eens tijd dat je de spelregels verandert”, constateert ook Liesbeth Dillen. “Er is rond evenwicht in inkomen en stress-energie-balans nog weinig solidariteit onder mannen. Tenminste, niet openlijk, niet in groep. Maar spreek je hen er één op één op aan, dan willen ze het eigenlijk zelf ook. Het is voor de wat oudere mannen een koude douche om te ontdekken dat de oude strevershouding niet meer werkt, dat iedereen niét zoveel aankan, en dat je niet snel kunt herstellen van zware inspanningen, tenzij als je compleet tot rust komt. Het vraagt dus een brede sociale beweging om deze verandering te ondersteunen.”

 

Tijden van verandering

 

Mannen beginnen hun eigen motivaties in vraag te stellen en dat vraagt een beweging naar binnen toe. Wat zijn mijn waarden, grenzen, wat wil ik neerzetten? “Ik zie dat mannen die beweging naar binnen individueel aan het maken zijn,” knikt Liesbeth Dillen, “alleen leven we nog in een maatschappij die dat niet zo graag heeft… ‘Druk-druk’ is het nieuwe normaal.”

En toch is er vanuit een sluimerend ongenoegen onder de carrièremannen beweging aan het komen. Misschien is een boerderij kopen en groenten gaan kweken voor de meesten net iets te vergaand, maar zij ziet een hele laag mannen die uit de mahlstrom stappen en een andere vorm zoeken die beter bij hen past. “Het zijn de consultants, de freelancers, de enterpreneurs, de start-ups… Ze hebben de klassieke grote bedrijven en de succescriteria losgelaten – of moeten loslaten door ontslag – en durven te gaan voor waar ze zelf in geloven en waarin ze het verschil kunnen maken. Ze durven hierbij fouten te maken en daarvan te leren, ze gaan ook zorgvuldig om met hun personeel. Ze laten weer het gezonde boerenverstand prevaleren. Niet alleen een reeks veertigers, maar ook steeds meer dertigers kiezen hiervoor. En dat is mooi om te zien,” concludeert ze, “want volgens mij is dít de toekomst.”

 

 

 

 

Waar kampen mannen mee?

 

  • De 60-plussers: zijn einde-carrière en stellen zich meer ethische vragen, zoals: welke legacy, welke nalatenschap laat ik achter? Wat voor leider ben ik geweest? Niet alleen voor mijn kinderen en mijn teams, maar ook voor de generaties daarachter. Ik laat een bankrekening achter, maar is dat waar ik voor herinnerd word?

  •  

  • De 55-plussers: dachten dat ze einde carrière waren, maar beseffen plots dat ze tot 65 of 68 zullen moeten werken. Zij worden geconfronteerd met vragen: is er nog wel plek voor mij? Waar haal ik fysiek en mentaal kracht om zo hard mee te draaien? Kan ik mezelf wel vernieuwen?

  •  

  • De 40-ers: zien dat de prijs die ze betalen om mee te gaan in het oude systeem hen niet voldoende ruimte geeft voor andere rollen, zoals hun vaderrol. Ze zitten in de ratrace door werklast en gezinsdruk, willens nillens. Ze vragen zich af: als ik niet meer meehol, loopt mijn zekerheid dan gevaar? Worden de spelregels snel genoeg veranderd, of moet ik zelf veranderen?

  •  

  • De 30-ers: zitten misschien wel het meest in de knoop, want ze moeten een actieve keuze maken: doe ik mee aan het oude spel of sta ik zelf concreet voor de verandering van de spelregels? Ga ik zelf actief bewuster kiezen waar, wanneer en hoe ik werk? 

"Vrouwen hebben in hun werksituatie zeker hun bottlenecks, maar waar we niet vaak naar kijken is de druk die mannen ervaren om toch nog de belangrijkste kostwinner te zijn."

Liesbeth Dillen, executive coach

"Er is rond stress-energie-balans nog weinig solidariteit onder mannen. Tenminste, niet openlijk, maar spreek je hen er één op één op aan,
dan willen ze het zelf ook liever anders."

Liesbeth Dillen

Yves (50) heeft drie zonen en is net gescheiden

 

“Sinds de scheiding moet ik enorme bijdragen leveren voor de kinderen, dat zet me met het water aan de lippen.”

 

“Heb je als vader wel een keuze dan goed voor je kinderen te zorgen? Ik zit in een echtscheiding verwikkeld. Een van de eisen van mijn ex-vrouw – zij is Amerikaanse – is dat onze drie kinderen naar internationale scholen kunnen blijven gaan. Ze zijn al zo dooreengeschud door de scheiding, zegt ze, laat de school hun ankerpunt zijn. Ik kan daar op zich achter staan, maar zo’n school kost je de kleren van het lijf. Bovendien moet ik ook alimentatie betalen. De realiteit is dus dat mijn hele carrièreplanning nu wordt geregeerd door dat criterium: kan ik met mijn loon de schoolkosten voor de kinderen betalen? Ik laat me in mijn carrièreplanning sinds kort coachen, want de stress weegt door. Door dit soort toestanden komt het water me aan de lippen. Om te kunnen voldoen aan deze eisen, ben ik verplicht een veeleisende internationale job aan te nemen, die me van het ene land naar het andere doet vliegen. Ik woon overal en nergens, vind eigenlijk nooit echt rust. Het liefst zou ik rustig in België werken en er veel kunnen zijn voor mijn kinderen. Ik gun mijn kinderen absoluut het beste, ik hoop alleen dat ik het blijf aankunnen. Maar het lijkt wel alsof ‘het niet aankunnen’ geen optie is.”

 

 

Steven (39) is getrouwd met Katya, ze verwachten een kindje

 

“De druk als enige kostwinner weegt. Niet financieel, wel qua erkenning.”

 

“In onze relatie zijn we altijd uitgegaan van gelijkwaardigheid. Mijn vriendin en ik hebben altijd alletwee gewerkt – al verdiende ik meer, omdat zij werkt in de verkoop en ik als leidinggevende in een technologisch bedrijf. Maar we deelden gewoon de taken in huis. Nu lijdt zij sinds enkele jaren aan een burnout en sinds kort werd ook haar uitkering geschorst. Dat maakt dat de zorg om de financiën voorlopig bij mij terechtkomt. Op zich financieel geen probleem, ik verdien voldoende en we kunnen gerust met wat minder. Alleen voel ik van haar uit op dit moment te weinig erkenning voor mijn nieuwe rol. Het wordt gezien als mijn dagtaak, iets van mij, mijn passie. Dat was het vroeger zeker, net zoals haar job haar passie was, maar door de huidige situatie is de druk op mij groter geworden. Sommige periodes moet ik zwaar overwerken, waardoor ik thuis minder op me kan nemen. Zij rekent op mijn steun, ook in huis, zeker nu ze zwanger is, maar dat lukt me in zo’n periode niet echt – en daar komt vaak spanning van. Voor mij maakt mijn loon op dit moment extra deel uit van mijn engagement naar ons gezin toe. Ook al waren onze idealen initieel anders, toch merk ik dat ik erkenning zou verwachten voor hoe de situatie nu is. Ik lever geld en dat dat stress geeft en me meer uithuizig maakt, hoort er nu eenmaal bij. Ik kan niet alles op me nemen, toch?”

"Ik merk dat mannen zich nu exact dezelfde vraag stellen als vrouwen: wil ik het oude spel nog mee in stand houden?"

Liesbeth Dillen

Tekst: Anne Wislez. Dit artikel verscheen in Psychologies, februari 2015