LIESBETH DILLEN, 

oprichtster van SHE works with wo-men

OVER VROUWEN, BURNOUT & TOEKOMSTPERSPECTIEVEN

 

 

 

 

"Vrouwen zijn te hard geworden naar elkaar toe. Het zou mooi zijn als we de maskers een beetje konden laten zakken.”

In haar topfunctie bij Ikea werkte ze al jarenlang rond genderkwesties en vernieuwd leiderschap. En ze weet als geen ander hoe beproevend het carrièrebestaan van een vrouw en moeder kan zijn: zelf voelde ze zeven jaar geleden hoe erg ze aan het 'opbranden' was. Daarom zette ze als topvrouw bewust een stap achteruit en startte ze een eigen bedrijf SHE works with wo-men. Omdat ze altijd visionair is geweest, pols ik nieuwsgierig bij haar welke bewegingen bij vrouwen (en mannen) op werkvlak aan de orde zijn...

De eerlijke vrouwen zijn opgestaan. Vrouwen die geen blad voor de mond nemen, die zich niet laten intimideren door ‘heersende normen’, maar zich durven uitspreken. Vrouwen die durven gaan staan voor datgene waar ze in geloven. Eén van die vrouwen is Liesbeth Dillen, tot zeven jaar geleden in het topmanagement van Ikea België. “Een van adrenaline stuiterende vrouw”, zo omschrijft ze zichzelf in die jaren. Een topbusiness woman en (in die tijd) gescheiden moeder van één dochter, die er alles aan deed om de tientallen ballen tegelijk in de lucht te houden. Tot ze van haar coach te horen kreeg dat ze gigantisch aan het opbranden was en dat het dringend tijd was om één en ander te evalueren.

Nu, zeven jaar later, heeft ze ruimschoots de kans gehad om dat te doen. En daar zijn parels van bedenkingen uitgekomen. 

Burnout is een modewoord geworden. Niet alleen de meest gevoeligen onder ons – de mijnvogeltjes, zoals ze zeggen – lijden eronder, maar steeds meer mensen in het management moeten afhaken wegens opgebrand. Vooral vrouwen zouden er kwetsbaar voor zijn, schrijft ook Arianna Huffington, CEO van The Huffington Post, in haar nieuwe boek Het nieuwe succes. Wat loopt er volgens jou mis met de carrièrevrouwen?

De essentie van burnout is dat de aan- en uitknop niet meer werkt. Vanaf 2001 was ik de nummer 2 in de directie van Ikea België en werd ik verantwoordelijk om het merk te herpositioneren en de grote conceptwinkels te lanceren. Ik had 1200 mensen onder me. Ik kon die verantwoordelijkheid niet meer relativeren en dat vertaalde zich in een onuitputtelijke aanwezigheid en bereikbaarheid. Weekenden, avonden, vroege ochtenden… Ze moesten altijd op me kunnen rekenen. Als mijn dochter in bed lag, ging de computer weer aan. Maar als je werkt tot middernacht, betekent dat dat je hersenen nooit tot rust komen. De adrenaline blijft stromen, de todo-lijst blijft geactiveerd en om zeven uur schiet de aanknop weer aan. Je zou zelfs onder de douche je gsm meenemen.

Weet je, het heeft een paar jaar geduurd voor ik hierover durfde spreken. Ik heb dat voor het eerst gedaan in een TED Talk, en de reacties hierop stromen nu nog binnen. Ik voel me nog steeds erg kwetsbaar dat dit zo open en bloot op het internet komt. Net als bij mij toen, zijn veel mannen en vrouwen ervan overtuigd 'dat ze het nog onder controle hebben', en er zijn er evenveel die zeggen: 'ik heb het niet zien aankomen'. Achteraf gezien natuurlijk wel, maar weinigen zien de signalen. Of ze minimaliseren ze. Je bent een (top)vrouw met verantwoordelijkheid, dus denk je 100% controle te hebben over je lichaam en geest. Een illusie."

“Als je werkt tot middernacht, betekent dat dat je hersenen nooit tot rust komen. 

De adrenaline blijft stromen, de to-do-lijst blijft geactiveerd."

Vrouwen maken een paar cruciale fouten?

“Ja. Toen ik mama werd, heb ik de typische fout gemaakt om viervijfde te gaan werken. Dat werd in 1994 nog helemaal niet gedaan, dus ik was een voorloper. Maar om te bewijzen dat het bedrijf hier niéts aan zou verliezen, ben ik eigenlijk een vijfvijfde – of meer zelfs – gaan doen op een viervijfde. Iets wat je anno 2015 ook nog vaak ziet gebeuren. Dat is een pitfall voor veel vrouwen. Bovendien denkt je sociale circuit – waaronder je partner – dat je ‘maar’ viervijfde werkt en dus ook tijd hebt om extra privétaken op je te nemen.”

 

Wat heeft jouw burnout veroorzaakt, denk je, behalve te veel werk op te weinig tijd?

“Eén van de grote oorzaken van burnout is dat je in conflict komt met je waarden en normen. Mijn grote conflict is dat ik ging verharden, door de verantwoordelijkheid die ik droeg, het helse ritme, de middelen die naar beneden gingen. Ik voelde me ook redelijk alleen aan de top. Er is een Japanse studie die bevestigt dat hoe hoger je komt, hoe minder mensen je ‘het echte verhaal’ geven. Mensen zullen aan de koffie-automaat nooit meer spontaan zeggen wat ze denken. Mensen zijn minder vrijuit, het midmanagement onder jou begint zichzelf te beschermen. Terwijl ik een sociaal dier was en ik zo’n hart had voor mijn team. Ik zou door het vuur gegaan zijn voor hen. Maar zelfs naar hen toe ging ik verharden.”

Omdat je je moest bewijzen?

“Door de Zweedse bedrijfscultuur waarin ik werkte, had ik me tegenover de mannen nooit moeten bewijzen. Maar hier in België – en heel sterk internationaal, in Azië, Amerika, het Midden-Oosten – werd ik door alle andere mannen, leveranciers, reclamebureaus, ministers, het politieke circuit, wél aangesproken op mijn vrouw-zijn. Hier moest ik me wél meer bewijzen om respect te krijgen. De bedrijfscultuur waarin ik werkte, was niet heel mannelijk, maar de werkwereld om me heen was dat wel en de succescriteria waren dat ook. Ik ging verharden om mezelf recht te houden. Ik zou ook nooit hebben uitgesproken hoe moeilijk het was om als alleenstaande mama alles te regelen.”

 

"Je zou je gsm in de douche meenemen, zo verantwoordelijk voel je je."

“Eén van de grote oorzaken van burnout is dat je in conflict komt met je waarden en normen.

Mijn grote conflict is dat ik ging verharden om mezelf recht te houden."

Je hebt, na je burnout, een eigen bedrijf opgericht: SHE works with wo-men.

“Ik had in 2006 gezien hoeveel vrouwelijk talent er verloren ging. Bedrijven zeiden me: we verliezen vrouwen met groot potentieel en we weten niet wat we verkeerd doen. Ik wilde die vrouwen helpen. Ik hoorde vaak dat vrouwen meer op lange termijn dachten en vonden dat veel bedrijven – zeker de beursgenoteerde bedrijven – kortetermijn handelen. Er staat altijd wel een schitterend langetermijnplan, maar de realiteit is dat het om de drie maanden verandert. Die inconsistentie, het focussen op brandjes blussen in plaats van op lange termijn, het gebrek aan middelen… daar willen veel mensen niet meer aan meedoen. Ze snappen niet meer waar het naartoe gaat. Als beurs en profit prioriteit krijgen, denken vrouwen, dan heeft het geen zin dat ik verantwoordelijk ben voor de lange termijn.”

 

SHE works with wo-men, werk je dan enkel met vrouwen?

“Nee. Ondanks de naam van mijn bedrijf kreeg ik al snel ook mannen als klanten. De leiders die met vrouwen willen werken, maar ook leiders die zien dat ik strategisch en commercieel vooruitdenk en die met me willen meedenken. Want mannen zijn net als vrouwen evengoed op zoek en ‘onderweg’. HR-directeurs bellen me dat ze mensen hebben met enorme potentiële talenten, die aan het opbranden zijn, zonder dat ze er zelf erg in hebben. Of vrouwen bellen me, ze willen dat ik met hun CEO ga praten, want ze voelen dat er ‘iets ongezonds’ in het bedrijf aan het sluipen is.

Het gaat me ook niet om gender op zich, wel om een diversiteit in denken, en dat gaat veel verder dan man-vrouw-thema’s. Het gaat me om humaner gaan werken. Als je kijkt naar vrouwen van mijn generatie die aan de macht zijn – vrouwen die zich gevormd hebben in de jaren ’80 tot 2000 – dan zie je dat ze zich aangepast hebben. Ze hebben geleerd dat als je het spel wil meespelen, je je moet conformeren.”

Je bent blijkbaar niet alleen, steeds meer mensen in topfuncties beginnen het zwaar te krijgen…

“Tot zo’n paar jaar terug werd gezegd dat burnout vooral voorkwam bij de gevoeligere mensen, de meer ‘zwakke’ persoonlijkheden. Want ‘die konden niet mee’. Ook vrouwen waren en zijn daarin hard naar elkaar toe. Maar nu zijn we op een punt gekomen dat topmensen en sterke trekpaarden wegvallen. Net die mensen die een extra mijl gaan, die initiatief nemen, die verantwoordelijkheid op zich nemen. De trekpaarden, de paradepaardjes van een bedrijf, juist zij die zo nodig zijn nu bedrijven moeten innoveren. De topmensen zien hun eigen collega’s en vrienden ‘uitvallen’ en betrappen zichzelf op de gedachte: oeps, als ik niet oppas, ga ik zelf uit de bocht. Veel bedrijfsleiders zitten op dit moment met dat gevoel. En dat is slechts het topje van de ijsberg. Want de echte ijsberg gaat om die vele, vele mensen die op dit moment met chronische stress leven. Die hun eigen waarden niet meer kunnen respecteren, die dat aan-en-uit-knopje niet meer kunnen vinden.”

"De overspannen bedrijfsleiders zijn slechts het topje van de ijsberg. 
De echte ijsberg gaat om die vele, vele mensen die op dit moment met chronische stress leven."

Ze nemen een hardere rol aan?

“Ja, er is een onderlinge competitie, ook onder vrouwen. Vrouwen horen het niet graag, maar ze maken het elkaar onderling niet makkelijk. Door elkaar niet te steunen, maar juist te veroordelen en de competitie aan te gaan, ook wanneer één van hen een burnout heeft. ‘Zij kan het niet aan’… In plaats van een hand te reiken, wat humaner te reageren. Vrouwen zijn harder geworden. Het zou mooi zijn als die maskers konden afvallen, als we dat stoere gedrag konden lossen naar elkaar toe. En vooral: als we konden delen wat we geleerd hebben van de pieken en dalen die we hebben meegemaakt, en ook hoe we uit dat dal geklommen zijn.”

 

Maar ook mannen zien dus meer en meer hun grens?

“Ik krijg ook veel vragen van mannelijke bedrijfsleiders of werknemers die zeggen: ‘Ik red het niet meer. Ik zal langer moeten werken, tot 67 jaar, en ik ben nog maar in de veertig, dat is nog maar halverwege mijn carrière!’ Ik zie veel veertigers die opgebrand zijn.

Wat ik hierbij belangrijk vind om op te merken, is dat mannen verwachtingen hebben naar vrouwen toe, maar vrouwen ook naar mannen toe. Als we met mannen blijven omgaan vanuit de oude, traditionele verwachtingen, gaan zaken zich niet oplossen.

Van een vrouw wordt nog redelijk geaccepteerd dat ze parttime of viervijfde gaat werken, maar bij mannen is het minder evident. Er zijn veel eenoudergezinnen. Dat maakt vrouwen extra kwetsbaar, maar mannen ook! Alles wat vrouwen kwetsbaarder maakte voor burnout, verschuift nu ook naar mannen. Alle vragen rond work-life-balance die rond 2000 bij vrouwen geagendeerd werden, worden sinds 2009-2010 ook bij mannen geagendeerd. Alleen wordt dat nog niet in de media gesignaleerd. Omdat mannen nog veel sterker dan vrouwen vastzitten in een rollenpatroon.”

Waar ze ook uit willen breken?

“Als ik met mannen werk, hoor ik ze zeggen: ‘Ik zou zo graag minder werken, maar dan moeten we ons huis verkopen. Of er moet dan één auto weg. Of dan kunnen we niet meer op vakantie en wat dan met de kinderen? Ik zie hen al zo weinig, ik gun hen dat zo.’ Mannen willen ook niet meer, mannen zijn aan het opbranden. Vrouwen hebben hun bottlenecks, maar even belangrijk is dat mannen de druk ervaren om altijd hoofdkostwinner te zijn, om hun gezin die financiële zekerheid te geven. Omdat daar een levensstandaard aan vasthangt. Vrouwen kunnen voor een carrière gaan als ze dat willen, maar wij hebben die maatschappelijke druk niet zo om veel te verdienen. Als we ze hebben, komt ze vooral van binnenuit, vanuit een eigen verlangen. Maar bij mannen ligt dat anders. En zeker bij mannen onder elkaar… Vooral door het huidige economische klimaat zien we in de mannenwereld een enorme management by fear. De competitiviteit is enorm. Mensen zijn hun jobs aan het verliezen. Mannen zijn dus nog veel onderheviger aan die druk dan vrouwen. Zij hebben weinig keuze, zij moéten wel doorbijten.”

 

Daarin ligt ook een verantwoordelijkheid voor ons, vrouwen?

“Besef, als je als vrouw een bepaalde levensstijl wilt vasthouden, zeker nu in de crisis, wat voor werkdruk dat ook geeft aan je man. Hij moét dan wel meedoen aan de ratrace. Veel mensen zeggen: ‘Ja, maar, we moéten wel, we hebben zoveel vaste kosten…’ Terwijl het gekke is dat als mensen hun job verliezen, ze het plotseling wél met 10, 20 of soms 30% minder kunnen doen. De druk van de dure investeringen die we doen, maakt dat we niet meer durven kiezen voor andere levenswegen, terwijl die er wel zijn.” 

We zijn toe aan radicale veranderingen in onze rollenpatronen?

“De wereld is aan het veranderen. De economische wereld stort in elkaar, de bedrijven kopen elkaar over, er moét vernieuwing komen. Ik zie bedrijven die willen meedenken, die naar een nieuw evenwicht zoeken: duurzaam commercieel beleid, maar ook duurzaam naar mensen toe.

Daarnaast zien we de andere beweging: sommige bedrijven verstarren en hellen over naar een klassiek, conservatief gedrag: er moet personeel weg en de ‘sterksten’ mogen blijven. Ze voeden die competitiviteit, waardoor iedereen op de tippen van zijn tenen gaat lopen.”

 

Een ongezonde situatie…

“Ja, want wat je dan gaat creëren, is dat niemand nog zichzelf is. Want je past je continu aan aan de eisen van je werkgever, als een kameleon. Als je je continu moet aanpassen om een ander te plezieren, werk je nooit vanuit je krachtpunt. Je moet zoveel energie steken in de aanpassing en het afstemmen op wat je denkt ‘dat je moet zijn’ dat je als persoon helemaal uitholt.

Hoeveel mensen zeggen niet: er mist iets in mijn leven? Sommigen gaan dat compenseren door te drinken, drugs of pepmiddelen te nemen, te oversporten, te overconsumeren, te overeten of niet te eten… De kernvraag en slotconclusie is altijd: ik mis iets. Ik mis mezelf. Ik ben mezelf kwijt geraakt. Dat is ook wat er bij burnout gebeurt: je raakt jezelf kwijt.

Je hebt jezelf duidelijk helemaal ‘terug’. Wat heb je vooral gevonden?

“Ik heb enorm veel rust gezocht, in de natuur, kunst en muziek. Zo kon ik mijn hoofd een beetje stilleggen. Ik heb mijn sociale structuur weer opgepakt. Ik heb gefilterd: wat zijn de dingen die me energie geven, en wat zijn de dingen die me energie ontnemen? Ook de mensen. Ik ben meer grenzen gaan aangeven, en ben eerlijker geworden naar mezelf, maar ook naar anderen. Ik ben nu bezig met veerkrachtig leiderschap, ik geef voor eenderde van mijn tijd spreekbeurten, voor eenderde workshops en voor eenderde één-op-één-werk. Maar als ik niet werk, ben ik met herbronning bezig: gezonde voeding, yoga, lezen, natuur… Ik moet continu aan zelfbewaking doen. Ik zoek ook nieuwe werkpatronen die me afhouden van mijn pitfall. Zo weet ik dat ik geen managersfunctie mag doen met 1001 verantwoordelijkheden. Ik kàn dat, maar het geeft echt te veel druk. Ik heb een helikopterperspectief en ik kan snel diagnoses stellen. Dat maakt dat ik nu nog steeds visionair werk en snel de essentie kan zien. Ik kan dat bedrijfsmatig doen, maar ook in teams met mensen. Om die frisheid van geest te behouden, moet ik enorm aan zelfzorg doen.”

 

Heb je ook iets moeten loslaten?

“Ja, mijn oude egoduiveltje: het beeld dat ik van mezelf had en waar ik jarenlang voor was klaargestoomd: om die CEO-rol te gaan aannemen. Dat was het moeilijkste om te doen: afscheid nemen van die business-madam. Ik kan die vrouw nog steeds zijn, maar ik moet het veel uitgebalanceerder doen. De grote stap is ook dat ik ben durven weggaan bij een goed bedrijf, dat ik mijn zekerheid en gouden kooi van salariszekerheid heb willen loslaten. Dat zet je voor nieuwe vragen, zoals: hoe ga ik om met die onzekerheid? Langs de andere kant, ervaar ik nu: het feit dat ik geen zekerheid heb, houdt me juist mentaal fris en scherp. Ik moet die zekerheid en veerkracht in mezelf vinden. Gelukkig weet ik dat ik dat kan, ik heb dat al vaker moeten doen in mijn leven. Ik ben begin 50, maar ik voel die levenslust nog daveren in mezelf.”

"Als beurs en profit prioriteit krijgen, denken vrouwen, dan heeft het geen zin dat ik verantwoordelijk ben voor de lange termijn.”

"Mannen hebben verwachtingen naar vrouwen toe, maar vrouwen ook naar mannen toe. Als we met mannen blijven omgaan vanuit de oude, traditionele verwachtingen, gaan zaken zich niet oplossen." 

"Alle vragen rond work-life-balance die al langer door vrouwen geagendeerd werden, worden sinds enkele jaren ook door mannen geagendeerd. Alleen wordt dat nog niet in de media gesignaleerd."

Zal het ‘succes’ van mensen daarvan afhangen? Of ze die kracht vanbinnen kunnen voelen?

“Omdat er geen werkzekerheid is, gaan sommige mensen verlammen en blijven ze zitten waar ze zaten. Maar anderen beslissen juist om pro-actief bezig te zijn, voor ze uiteindelijk toch slachtoffer zullen zijn van een volgende bezuinigingsronde. We komen uit een maatschappij waar we een deel konden rusten op maatschappelijke zorg, het sociale welvaartsverhaal. In dat verhaal legden we de verantwoordelijkheid in de handen van de overheid, de werkgevers… De harde realiteit is dat die zorgstaat er steeds minder zal zijn. Als individu kun je wachten tot dit je persoonlijk treft, of je kunt anticiperen. We verschuiven naar een nieuw verantwoordelijkheidsniveau, van de staat en bedrijven naar het individu toe en tussen individuen onderling. Mensen worden zelfredzamer en je krijgt communities die zaken met elkaar gaan delen. Ik denk dat we met z’n allen in een beweging zitten naar entrepreneurship, naar kleine KMO’s. Mensen die uit de grote logge structuren gaan stappen en zaken gaan ondernemen die beter aangepast zijn aan wie ze zijn, aan hun eigen intrinsieke motivatie, volgens hun eigen waarden en normen. Ze zullen niet minder werken, maar wel veel gedrevener. Volgens mij worden die gedreven entrepreneurs de échte concurrenten voor de grote bedrijven.”

 

www.sheworkswithwomen.com

Waarom vrouwen makkelijker

slachtoffer zijn van burnout?

 

  • De ‘double burden’: uit rapporten van McKinsey zie je dat alle vrouwen die werken meestal een dubbele rol hebben, ze steken nog steeds meer uren in het privé-zorgleven dan mannen. Veel vrouwen zitten onder chronische stress.

 

  • De ‘anywhere anytime’: het continu beschikbaar moeten zijn op het werk. Het mobiel moeten zijn, altijd en overal moeten opduiken. Als een vergadering om 7 uur ’s ochtends wordt gepland of verschoven wordt van 3 naar 5 uur, wordt je hele planning overhoop gehaald. Een man zegt daarop: ja. Een vrouw denkt: wáááát?

 

  • De onderlinge competitie: vrouwen horen het niet graag, maar ze maken het elkaar onderling niet altijd makkelijk. Ook subtiel door het 'goed, goed, alles gaat prima'-supervrouw'-masker op te zetten (bijvoorbeeld in vrouwelijke netwerken) en elkaar dus niet te steunen, maar juist te veroordelen en de competitie aan te gaan, ook als het moeilijk gaat. In plaats van eens de hand te reiken, wat humaner te reageren en juist onderling solidair te zijn en elkaar positief tips en ideeën aan te reiken.

 

  • Te veel vergelijken en oordelen: vrouwen doen dat enorm veel. Als je vergelijkt met anderen, sta je niet in je kracht. En over elkaar oordelen is enorm arrogant. Minder vergelijken en oordelen is een enorm belangrijke opdracht voor vrouwen. Als een man geheadhunt wordt en hij kan 80% van de opdracht aan, denk hij: dit kan ik, de overige 20% leer ik wel bij. Een vrouw heeft vaak de neiging, ook door vergelijking, te denken dat ze minstens 100% moet kunnen voor ze er nog maar aan begint.

 

  • De ‘girl-disease’: vrouwen lijden meer dan mannen onder the disease to please. Het maakt het moeilijker voor hen om nee te zeggen. Ze vrezen dat ze dan niet professioneel worden bevonden, of dat anderen dan denken: zie, ze kan het niet aan.

 

  • Te veel verantwoordelijkheid: het is belangrijk om bepaalde denkpatronen te leren stoppen: wanneer sla ik door in oververantwoordelijk of in overperfect willen zijn? Wanneer zeg ik ‘ja’ tegen iets, zonder te beseffen waartegen ik dan tegelijk ‘nee’ zeg…? Hoe kan ik beter delegeren? Hoe kan ik op tijd hulp vragen of zelfs opeisen? Hoe durf ik mijn prioriteiten beter stellen?

 

  • De sociale factor: vrouwen zijn sociale wezens, weven sociale netwerken en voelen daarin sneller de onderliggende sfeer en stress. Ze hebben enorme sensoren voor het welzijn van familie/vrienden en collega's/teamleden en absorberen veel, ook dus de stress van derden.

 

  • Het multitask-monster: vrouwen worden er vaak om geprezen, maar het is funest voor de concentratie en efficiëntie, het werkt versplintering in de hand en levert een hoger risico op chronische stress. De mentale vermoeidheid die daaruit vloeit maakt dat ze minder goed en snel beslissingen nemen, omdat hun perspectief daardoor versmalt, enz. Waardoor veel werk naar het weekend verhuist... en zo ontstaat een vicieuze cirkel.

"Als je je continu moet aanpassen om een ander te plezieren, werk je nooit vanuit je krachtpunt."

"Je krijgt nu meer en meer mensen die uit de grote logge structuren stappen en zaken beginnen

te ondernemen die beter aangepast zijn aan wie ze zijn."