Een bepalende relatie

MANNEN EN HUN MOEDERS 

Als er iemand is die een volwassen man in het hart kan raken, dan is het zijn moeder wel. Een prachtig gegeven op zich – en tegelijk ook een mogelijke bron van verwikkelingen in het latere leven. Een bijzondere band ontrafeld. 

 

 

“Later trouw ik met mama.” Het is schattig en klinkt onschuldig, maar achter deze lyrische peuterwoorden schuilt meer waarheid dan we op dat moment vermoeden. Ook op volwassen leeftijd blijft een man vaak via een psychologische navelstreng met zijn moeder verbonden. Hoe diep die band kan zijn, vond in de geschiedenis en literatuur zelfs zijn vertaling in mythes, zoals het Oedipus-verhaal, waar de zoon zijn vader vermoordt en zijn moeder huwt. Ook in zuiderse culturen blijkt duidelijk hoe La Mamma een grote invloed uitoefent op haar zonen. “Bij ons is die band minder uitgesproken, misschien omdat de relaties in onze moderne gezinnen aan het veranderen zijn en vaders aanweziger worden in de opvoeding”, zegt Tine Marain, criminologe, seksuologe en therapeute. “En toch… ik heb twaalf jaar zware gedetineerden in de gevangenis begeleid en kreeg daar machomannen voor me, die emotioneel heel moeilijk toegankelijk waren. Dat ze mensen vermoord hadden, kreeg hen niet bewogen. Tot ik over hun moeder begon. Dan kreeg je plotseling tranen, werden ze heel kwetsbaar.”

 

 "Ik heb twaalf jaar met zwaar gedetineerden gewerkt. Je kreeg hen niet bewogen. Tot je over hun moeder begon..." 

 

 

Een tere plek

 

Op de een of andere manier maken moeders mannen week. Uiteraard is die sterke band tussen moeder en kind op zich biologisch te verklaren. Tijdens de zwangerschap ontstaat een enorme symbiose tussen beiden, maar ook na de geboorte krijg je een zogenaamde buitenbaarmoederlijke zwangerschap, waarin die verstrengeling nog een hele poos wordt verder gezet. “Dat geldt uiteraard ook voor meisjes”, zegt Tine Marain. “Maar het genderverschil zal zeker een rol spelen. Dat jongetjes een hechtere band met hun moeder ontwikkelen, kan bijvoorbeeld ook liggen aan het feit dat meisjes zich door de band sneller ontwikkelen dan jongens. Ze gaan rapper autonome beslissingen nemen, bijvoorbeeld over wat ze willen aandoen, waardoor sneller conflicten kunnen ontstaan. Moeders en dochters herkennen zich ook meer in elkaar, wat eveneens conflict kan geven en ook een vorm van rivaliteit. Dat speelt allemaal minder in een moeder-zoon-relatie. Jongetjes maken zich daardoor ook trager los van de moeder.”

 

Afwezige vaders, gebonden zonen

 

Als ze zich al los maken. Want dat is in onze maatschappij niet zo evident. “Bij natuurvolkeren worden de jongens ritueelmatig weggehaald bij de moeders, omdat ze geïnitieerd moeten worden tot man. Dat is altijd een pijnlijk proces”, vertelt psycholoog en trainer Arend van Rietschoten, die in zijn centrum De Schans al vele jaren mannengroepen begeleidt. “In dat ritueel moeten de moeders roepen: ‘Je moet gaan, ik kan niets meer voor je doen, mijn taak zit er op!’ Mijn moeder is 94 en denkt nog steeds dat ze van alles voor me kan doen!” lacht hij. Hij vertelt hoezeer mannen van zijn generatie, vooral door de afwezigheid van vaders, nog steeds aan hun moeder vasthangen. Daar zit een fijn gevoel van verbondenheid op, maar ook best wat onverwerkte emoties. “Als ik mannen tijdens de vierdaagse een brief aan hun moeder laat schrijven en voorlezen, dan blijkt daar telkens toch verdriet en kwaadheid op te zitten. Impliciet kregen we, door dat verbond dat onze moeders met ons aangingen, ook mee dat we beter waren dan onze vaders. Waardoor we de concurrentie met hem aangingen, en daarna ook met alle mannen, in de wereld, op het werk… Veel machtsrelaties worden bepaald door hoe een man zich tot zijn moeder verhoudt. En ook in onze liefdesrelaties gaan we eigenlijk nog steeds op zoek naar die bevestiging dat we de beste zijn.”

 

 

 "Het is belangrijk om je liefde als moeder voor je zoon ook fysiek te kunnen uiten, bijvoorbeeld door met hem als kind te stoeien." 

 

 

Het belang van ‘de derde’

 

“In een gezonde situatie wordt de twee-eenheid met de moeder door de inbreng van een derde persoon opengebroken tot een drie-eenheid”, aldus Tine Marain. “Meestal doet de vader dat, als het kind twee, drie jaar is – maar dat kan ook een andere derde persoon zijn, een homoseksuele partner, een grootouder, een goede vriend. Het vaderen heeft de wezenlijke functie om de zoon in de wereld te zetten.”

Wanneer die steun van ‘de derde’ er onvoldoende is, blijven mannen zich op hun moeder richten – en dat kan leiden tot lastige verhoudingen. Arend schetst op een papier een mannetje en een vrouwtje en trekt een pijl van het geslacht van de man naar het geslacht van de vrouw, en van het hart van de vrouw naar het hart van de man. “De krachtbron van de man is zijn seksualiteit: hij geeft, de vrouw ontvangt. De krachtbron van de vrouw is haar hart: zij geeft van daaruit en hij ontvangt. Als een moeder in een gezonde relatie staat, kan zij deze uitwisseling aangaan met haar partner. Is de partner (emotioneel) afwezig, dan zal zij haar liefde uitsturen naar haar zoon. Maar onbewust stuurt ze ook de boodschap uit: ‘Ik wil wel je hart, maar niet je seksualiteit.’ En dat kan voor zo’n zoon erg verwarrend zijn. Want hij uit zijn liefde anders dan zij.”

Niet voor niets zien we de beruchte tweespalt in mannen, waarbij ze hartsuitwisselingen aangaan met de moeder van hun kinderen, maar seksueel geneigd kunnen zijn een andere vrouw op te zoeken. Als moeder van twee zoontjes is ook Tine Marain zich heel bewust van dit gegeven. “Ik heb mijn zoontjes moeten leren begrijpen. Ik heb ook de taal van hun liefde moeten leren spreken. Zonen zijn fysieker, ruwer – ik kan mijn oudste zoon geen groter plezier doen dan met hem te stoeien. Maar ik heb dat moeten leren. Het is voor een moeder essentieel om de fysieke uiting van liefde van je zoon te leren zien, begrijpen, ontvangen én teruggeven. En anderzijds moet hij dat ook met mijn liefdestaal leren doen.”

 

 

 "Een krachtige moeder-zoonbinding die op een goede manier losgelaten wordt, blijkt essentieel voor gezonde volwassen relaties, privé en in de maatschappij." 

 

 

Een klein beetje frustratie

 

Doorheen haar interactie met delinquenten werd haar nog een ander aspect duidelijk: zonen moeten ook de kans krijgen zich tegen hun moeder af te zetten. “We moeten leren onze zonen te koesteren, maar net zo goed moeten we hen op een koude, harde vloer kunnen laten liggen en zeggen: ik kan hier niets aan doen, jongen. Je moet je kinderen ook durven frustreren, en dat is als moeder niet altijd makkelijk. Ook al omdat jongetjes, door de testosteron, vaak extremer en fysieker zijn in hun reacties. Een jongen die geen frustratie leert via zijn moeder, verdraagt later ook niet dat een vrouw niet aan al zijn wensen voldoet. Dat gevoel van almacht moet – niet gebroken worden, want dat creëert eveneens kwetsuur – maar voorzichtig doorbroken worden.”

Beide therapeuten zijn het erover eens: een krachtige moeder-zoonbinding die op een goede manier losgelaten wordt, blijkt essentieel voor gezonde volwassen relaties, privé en in de maatschappij. “Maar het is ontzettend belangrijk dat een man zijn vrouw hierin bijstaat”, concludeert Arend van Rietschoten. “Dat gebeurt in onze samenleving veel te weinig. Een moeder heeft haar kind negen maanden gedragen en er jaren zo’n diepe band mee gehad. Vraag dan maar eens om zoiets moois los te laten! Daar heeft ze absoluut nabijheid en ondersteuning in nodig.” 

 

Tekst: Anne Wislez

Deze tekst verscheen in Psychologies, ed. maart 2014

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

"Moeder moeten leren hun zonen te frustreren."